Học Thuyết Khổng Tử Ở Phương Tây - Nguyễn Thành Tuệ

    Share
    avatar
    outlander
    Moderator
    Moderator

    Tổng số bài gửi : 9157
    Join date : 11/08/2012

    default Học Thuyết Khổng Tử Ở Phương Tây - Nguyễn Thành Tuệ

    Bài gửi by outlander on Thu May 03, 2018 4:55 pm

    Học Thuyết Khổng Tử Ở Phương Tây


    Sau khi tư tưởng nho gia được truyền bá vào phương Tây, tên tuổi của Khổng Tử luôn được gắn với các triết gia cổ như Socrate (470-399 BC), Platon (427-348BC). Học thuyết của Khổng Tử được nhiều học giả phương Tây trân trọng và nghiên cứu nghiêm túc. Trong quyển 100 nhân vật có ảnh hưởng lớn nhất trong lịch sử nhân loại xuất bản ở phương Tây, Khổng Tử được xếp thứ năm; người Mỹ còn tôn vị trí Khổng Tử lên vị trí đầu tiên trong 10 nhà tư tưởng lớn của thế giới.



    Năm 1933, một học giả phương Tây tên là William Rees Mogg đã phát hiện ở Hamburg (Đức) cuốn luận ngữ bằng tiếng Anh xuất bản năm 1691. Có thể đó là trước tác của Khổng Tử bằng tiếng sớm nhất, được chuyển ngữ từ quyển tiếng Pháp; trước đó, quyển tiếng Pháp được chuyển ngữ từ quyển tiếng La Tinh. Lời nói đầu trong quyển luận ngữ bằng tiếng Anh có ghi: "Đạo đức của nhà triết học này (Khổng Tử) là vô cùng huy hoàng".

    Những người giới thiệu nho học đến phương Tây sớm nhất là các giáo sĩ hội Jessu đến truyền đạo ở phương Đông, họ phiên âm tên của Khổng Phu Tử thành chữ La Tinh Confucius. Danh từ này đến nay vẫn được dùng phổ biến ở các nước phương Tây. Giáo sĩ Mateo Ricci người Ý từng sống ở Trung Quốc 27 năm đã dịch cuốn luận ngữ thành chữ La Tinh và được xuất bản ở Paris vào năm 1687, sau đó chuyển ngữ thành nhiều thứ tiếng khác và được lưu truyền rộng rãi. Nếu tính từ thời điểm đó đến nay thì tư tưởng của Khổng Tử đã truyền bá ở phương Tây trên 300 năm.

    Mục đích của các giáo sĩ phương Tây đến Trung Quốc là để tuyền đạo, nhưng sau khi đến Trung Quốc, họ được lôi cuốn bởi tư tưởng Nho gia đến thới giới phương Tây. Giáo sĩ James Legge là một ví dụ điển hình trong việc này: "Ông đã dùng mấy chục năm dày công nghiên cứu toàn bộ Tứ thư Ngũ kinh (Tứ thư: Đại học, Trung dung, Luận ngữ, Mạnh Tử, Ngũ kinh: Thi , Thư, Dịch, Lễ, Xuân Thu).

    W.R. Mogg tôn Khổng Tử là: "Nhân vật vĩ đại đặt nền móng cho nền văn minh", ông viết: Những lời giáo huấn của Khổng Tử có ý nghĩ đối với toàn nhân loại. Khổng Tử luôn tin vào sự hòa hợp, trật tự xã hội và tôn thờ chủ nghĩa yêu nước".

    Trong một công viên ở Berlin, người Đức đã dựng Khổng Tử cao 2,5 bằng đá cẩm thạch, ở đế tượng khắc câu danh ngôn của Khổng Tử: "Kỷ sở bất dục, vật thi ư nhân (Điều gì mình không muốn thì đừng làm cho người khác), câu danh ngôn này cũng đã được ghi vào "Tuyên ngôn nhân quyền" của cách mạng tư sản Pháp năm 1789.



    Hình minh họa

    Nghiên cứu Nho học ở phương Tây.

    Ở thế kỷ 18, chủ đề học thuyết Khổng Tử có phải là "thuần mang tính thế tục" hay không đã thu hút các học giả châu Âu tham gia thảo luận rộng rãi. Những cuộc thảo luận đã kéo dài suốt một thế kỷ. Qua thảo luận, tư tưởng của Khổng Tử đã được giới học thuật châu Âu hiểu sâu hơn. Những năm 60 của thế Kỷ 20, học thuyết của Khổng Tử bước ra khỏi giới học thuật đến với công chúng. Có một thời ở phương Tây xuất hiện "sốt văn hóa phương Đông", câu Confucius says (Khổng Tử nói) thành câu nói đầu miệng của một số người, vừa mang tính nghiêm túc vừa pha trò cho vui miệng. Trong cách nhìn của người phương Tây, Khổng Tử là một trong các nhân vật vĩ đại có ảnh hưởng to lớn đến nền văn minh nhân loại. Tác phẩm của Khổng Tử không phải do chính tay ông viết mà do học trò của ông viết lại sau khi ông qua đời, điều này cũng giống như tác phẩm Biện Bạch (Dialogues) của Socrater do người học trò của ông là Platon chép lại sau khi ông bị tử hình; Phúc Âm thư của Gesus cũng do các môn đồ của ông hoàn thành mấy chục năm sau khi ông bị đóng đinh trên giá chữ thập (+).
    avatar
    outlander
    Moderator
    Moderator

    Tổng số bài gửi : 9157
    Join date : 11/08/2012

    default Re: Học Thuyết Khổng Tử Ở Phương Tây - Nguyễn Thành Tuệ

    Bài gửi by outlander on Thu May 03, 2018 8:35 pm

    Trước thế kỷ 20, những thành quả nghiên cứu Nho gia ở các nước phương Tây chủ yếu là ở những quốc gia phát triển việc truyền đạo Thiên Chúa như như ở Italy, Pháp... Thời kỳ này ở châu Âu xuất hiện nhiều tác phẩm nghiên cứu Nho gia. Ngoài giáo hội, học viện Pháp là cơ sở nghiên cứu Nho học nổi tiếng. Thực ra thì từ thế kỷ 19 trong cuộc cạnh tranh công nghiệp hóa cận đại, những nước này cũng đang lâm vào thế khó khăn.

    Phát triển công nghiệp đã thúc đẩy người Anh tìm hiểu Nho học. Chữ Hán từ đó cũng được xứ sở này quan tâm nhiều hơn. Giáo sĩ người Anh James Legge dịch tứ thư, ngũ kinh nêu trên là trong thời gian này, ông còn dịch Lão Tử, Trang Tử và trở thành giáo sư chữ Hán đầu tiên của trường đại học Oxford. Các bản dịch của ông cẩn trọng, tỉ mỉ, được đánh giá là một trong những thành quả Hán học xuất sắc nhất của thế giới Anh ngữ thế kỷ 19, cho đến nay vẫn không bị lỗi thời. Sau James Legge, hai cha con H.A.Giles và L.Giles, ngoài việc phiên dịch những tác phẩm kinh điển Nho gia, còn công bố nhiều kết quả nghiên cứu như "Nho gia và những đối thủ cạnh tranh của Nho gia" v.v.

    Người Mỹ đến với Nho gia hơi muộn. Trước đệ nhị thế chiến, các giáo viên Hán học ở Mỹ chủ yếu đến từ Anh quốc. Nhưng sau đệ nhị thế chiến, những thành quả nghiên cứu Nho gia của Mỹ được thế giới chú ý. Những công trình nghiên cứu về "Khổng Tử và co đường của Trung Quốc" có thể đại diện cho trình độ nghiên cứu Nho gia của Mỹ vào những năm 50 của thế kỳ 20.


    Khổng Tử và Gesus

    Khi các giáo sĩ truyền đạo của La Mã đến Trung Quốc đọc thấy câu danh ngôn "Kỷ sở bất dục thi ư nhân", họ cảm thấy rất kinh ngạc, vì Jesus từng nói với các môn đồ: "Muốn người khác đối xử với mình như thế nào thì trước hết mình nên đối xử như thế với người khác". Khổng Tử ra đời trước Jesus 500 năm, hai xứ sở của hai ông ít có điều kiện giao lưu mà họ đã nói những câu trùng hợp như vậy. Hai câu danh ngôn này ở phương Tây gọi là "luật vàng".

    Người nước ngoài đánh giá ông ngang hàng với Jesus, Muhammad, Thích Ca Mâu Ni. Không ít học giả của Nho học của phương Tây nghiên cứu Khổng Tử từ giác độ văn hóa Cơ đốc giáo. Họ đồng thuận hoặc tán thưởng giá trị Nho gia, dụng công nghiên cứu Nho học và ý nghĩa hiện đại của nó, nhưng họ đều tín ngưỡng Cơ đốc giáo. Trong đó, có người từng là giáo sĩ truyền đạo Cơ đốc, có người là nhà thần học, cũng có những học giả có ảnh hưởng rộng và địa vị đặc biệt trong giới tôn giáo.

    Cũng như tư tưởng triết học cổ đại Hy Lạp, sự truyền bá và phát triển học thuyết Nho gia cũng không nên bị hạn chế với khu vực giáo sư Robert C.Neville của đại học Boston cho rằng, để Nho học trở thành một môn triết học thế giới, trong thực tiển nó phải chịu thách thức của những nền văn hóa mang tính đa dạng, phải qua sự tác động lẫn nhau với khoa học hiện đãi.
    avatar
    outlander
    Moderator
    Moderator

    Tổng số bài gửi : 9157
    Join date : 11/08/2012

    default Re: Học Thuyết Khổng Tử Ở Phương Tây - Nguyễn Thành Tuệ

    Bài gửi by outlander on Thu May 03, 2018 8:39 pm

    Khổng Tử và "Giá trị quan châu Á"

    Văn minh phương Tây phát triển đến nay, nguồn động lực ban đầu đang dần dần khô cạn. Nhiều người có đầu óc thức tỉnh ở phương Tây đang muốn tìm nguồn động lực mới trong triết học phương Đông. Giáo sư E.Vogel, học giả Mỹ, trong cuốn Nhật Bản số 1 của ông đã kêu gọi các học giả phương Tây nên mở ra tư duy mới. Ông nói, phát triển kinh tế châu Á không như suy luận của Max Weber(1) cho rằng "chỉ có luân lý tôn giáo(2) mới có tinh thần tư bản". Nếu có mối liện hệ tất yếu giữa tăng trưởng kinh tế và đằng sau nó là văn hóa thì mối liên hệ này đối với phương Tây là chủ nghĩa tư bản tân giáo, còn đối với châu Á, có người nói:"Mô thức kinh tế đông Á" là chủ nghĩa tư bản Nho gia của phương Đông. Điều này có lý. Khái niệm "Giá trị châu Á" mà các nước Đông Á nêu lên đang thúc đẩy con người ở khu vực này nhận thức sâu hơn học thuyết Khổng Tử trong bối cảnh nền kinh tế tăng trưởng ở tốc độ cao.


    Hình minh họa

    Sau khi khái niệm "Giá trị quan châu Á" được nêu ra, rất nhanh nổ ra các cuộc tranh luận ở phương Tây. Ngày 19.11.1995, báo bưu điện Washington đăng bình luận nêu lên:"Nhiều nhà chính trị, học giả và giới lãnh đạo thương mại châu Á đã tuyên bố một cách rất tự tin rằng, có sự cách biệt rất lớn về giá trị quan xã hội giữa Đông Á và phương Tây. Họ có mô thức văn hóa Khổng Tử đó là giá trị quan căn bản của Đông Á mà họ cảm thấy rất vinh dự. Những Nho gia kiểu mới cho rằng, giá trị văn hóa của họ tốt hơn của chúng ta", "Một khu vực Đông Á tự tin và tăng trưởng kinh tế cao đang thách thức quan niệm giá trị phương Tây của chúng ta".

    Ngày 8.1.1996, thời báo tài chính của London đăng bài nhan đề "Nguyên tắc Khổng Tử": 10 năm nữa Mỹ vẫn đóng vai trò kinh tế dẫn đầu ở châu Á, nhưng điều càng có giá trị hơn là Mỹ sẽ học được những bài học xã hội ở khu vực này". Bài báo còn nêu lên:"Trong thời gian dài trước đây, Mỹ luôn coi mình là mẫu mực cho các nước khác, nhưng vai trò của Mỹ đang gặp thách thức. Sự thách thức này không phải đến từ châu Á", "Nếu Mỹ khuyến khích người Mỹ tự nguyện tiếp thu những lời giáo huấn của Khổng Tử thì sẽ đem lại nhiều điều có lợi cho xã hội Mỹ". Radom, một học giả Mỹ năm 1999 xuất bản cuốn sách mang tựa đề Khổng Tử ở ngay sát vách chúng ta: Phương Đông đang dạy phương Tây chúng ta như thế nào?

    Giới bình luận cho rằng quyển sách nầy đã nói với độc giả Mỹ rằng so sánh với phương Đông, chúng ta chưa theo kịp. Vì sao? Vì những người đang sống ở Đông Á thấm nhuần văn hóa Nho gia.


    Khổng Tử và quản lý hiện đại

    Không ít học giả phương Đông và phương Tây đều đi sâu nghiên cứu mối quan hệ giữa văn hóa Nho gia và hiện đại hóa. Hảy lấy ví dụ "Trung dung chi đạo" của Khổng Tử ứng dụng vào quản lý hiện như thế nào?

    Có người cho rằng, tìm biện pháp giải quyết hợp lý trong tình huống diễn biến phức tạp, đó là "Trung dung". Một học giả Nhật Bản tên là Trúc Thêm Quang Hồng giải thích:"Trung dung" là hợp tình, hợp lý, hợp pháp, tức hợp lý hóa quản lý. Có người dùng lý luận M để nói về con đường quản lý của Trung Quốc. M là con người(Man), là Trung dung (Medium), là quản lý (Management). Xét về tự hình, M cũng cân đối như chữ... Đó là "Trung dung chi đạo".

    Tuy vậy, cũng có những học giả phương Tây phàn đối Khổng Tử. Ví dụ: giáo sư Dương Chấn Ninh(Frank C.N.Yang), nhà vật lý người Mỹ gốc Hoa, giải Nobel năm 1957, cho rằng quan niệm "Tôn ty trật tự","Khiêm tốn là mỹ đức" của Nho gia làm cản trở việc bồi dưỡng tinh thần tiến thủ của thanh niên*


    Tài liệu tham khảo:
    - Tài liệu trên mạng của Trung Quốc.
    - Học thuyết Khổng Tử và quản lý hiện đại, Nbx Học thuật TQ 9ban3 chữ Hán)
    - Khổng Tử; Nguyễn Hiến Lê, Nxb Văn hóa.
    ...............................
    (1) Mex Weber (1864-1920): nhà xã hội học Đức.
    (2) Tân giáo: Đạo Tin Lành (Protestantism).  


    Nguyễn Thành Tuệ

    Sponsored content

    default Re: Học Thuyết Khổng Tử Ở Phương Tây - Nguyễn Thành Tuệ

    Bài gửi by Sponsored content


      Hôm nay: Tue Oct 23, 2018 5:21 am